ମନେପଡ଼ନ୍ତି: ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ

 ୧୯୪୮ ଜାନୁଆରି ୩୦ରେ ଜାତିର ପିତା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ନଥୁରାମ ବିନାୟକ ଗୋଡ଼ସେଙ୍କ ଗୁଳିର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ। ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମହାନ୍‌ ଜୀବନର ଶେଷ ଦିନଟି ଥିଲା ଶୁକ୍ରବାର। ସେତେ ବେଳେ ଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥିତ ବିଡ଼ଲା ଭବନର ତଳ ମହଲାରେ ଥିବା ଏକ ଅତିଥି ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ରହୁଥିଲେ। ଭୋର ୩ ଘଣ୍ଟା ୩୦ ମିନିଟ୍‌ରେ ସେ ଶଯ୍ୟାତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ପଟା-ଖଟରୁ ଉଠି ସାଧାରଣ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପରି ଦାନ୍ତ-କାଠିରେ ଦାନ୍ତ ଘଷିଥିଲେ। ତାହା ପରେ ୩ ଘଣ୍ଟା ୪୫ ମିନିଟ୍‌ରେ ବାରଣ୍ତାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ। ପାଖରେ ଥିଲେ ମନୁ, ଆଭା, ବ୍ରଜ କୃଷ୍ଣ ଆଦି। ମନୁ ପ୍ରଥମେ ‘ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା’ର ଏକ ଶ୍ଳୋକ ପାଠ କରିଥିଲେ। ତାହା ପରେ ଏକ ଗୁଜରାତୀ ପ୍ରାର୍ଥନା। କେତେକ ଠିକ୍‌ ସମୟରେ ଶଯ୍ୟା ତ୍ୟାଗ କରୁ ନ ଥିବାରୁ ମହାତ୍ମା ସେହି ଦିନ ସାମାନ୍ୟ ବିରକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଶୀତୁଆ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା ଶେଷ କରି ପ୍ରକୋଷ୍ଠକୁ ଫେରିଥିଲେ। କ˚ଗ୍ରେସ୍‌ର ଏକ ନୂତନ ସ˚ବିଧାନ ଚିଠା ସ˚ଶୋଧନ ସାରି ୪ ଘଣ୍ଟା ୪୫ ମିନିଟ୍‌ରେ ଏକ ଗ୍ଲାସ୍‌ ମହୁ, ଲେମ୍ବୁ ମିଶ୍ରିତ ଉଷ୍ମ ଜଳ ପାନକରିଥିଲେ। ଏକ ଘଣ୍ଟା ପରେ ଏକ ଗ୍ଲାସ୍‌ କମଳା ରସ। କ୍ଳାନ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଅଧ ଘଣ୍ଟା ଶୋଇଥିଲେ। ଉଠିବା ପରେ ଚିଠି-ପତ୍ର ଫାଇଲ୍‌ ଦେଖିଥିଲେ। ସାତଟା ବେଳେ ଆମେରିକା ଯିବାକୁ ଥିବା ରାଜେନ ନେହରୁ, ତାଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ। ତାହା ପରେ ଖବରକାଗଜ ପଢ଼ିଥିଲେ। ସ୍ନାନ ପରେ ମନୁ, ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଓଜନ ମାପିଥିଲେ। ୯ ଘଣ୍ଟା ୩୦ ମିନିଟ୍‌ରେ ଭୋଜନ କରି ପୁଣି କିଛି ସମୟ ଶୋଇଥିଲେ। ୨ ଘଣ୍ଟା ୩୦ ମିନିଟ୍‌ରେ ଏକାଧିକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ଆଲୋଚନା ସରିବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାର୍ଥନା ସମୟ ଦଶ ମିନିଟ୍‌ରୁ ଅଧିକ ଗଡ଼ିଯାଇଥିଲା। ଜୀବନର ଅନ୍ତିମ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ୫ ଘଣ୍ଟା ୧୭ ମିନିଟ୍‌ରେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ବାହାନାରେ ପଥରୋଧ କରିଥିଲା ଗୋଡ଼ସେ ଏବ˚ ତିନି ଥର ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ଅତି ନିକଟରୁ ଗୁଳି କରିଥିଲା। ‘ହେ ରାମ’ କହି ଟଳିପଡ଼ିଥିଲେ ମହାତ୍ମା। କିଛି ଘଣ୍ଟା ପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣବାୟୁ ଉଡ଼ିଯାଇଥିଲା।

                  ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ତିରୋଧାନ ଦିବସ ଅର୍ଥାତ୍‌ ଜାନୁଆରି ୩୦କୁ ଆମ ଦେଶରେ ‘ସହିଦ ଦିବସ’ ତଥା ‘ସର୍ବୋଦୟ ଦିବସ’ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି। ୧୯୪୮ ଏହି ଦିନରେ ନଥୂରାମ ଗୋଡ଼ସେ ହାତରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦିନରେ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଉପ-ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ତିନି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବାହିନୀର ମୁଖ୍ୟମାନେ ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥିତ ଗାନ୍ଧୀ ସମାଧି ପୀଠ ରାଜ ଘାଟରେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ ପରଂପରା ପ୍ରଚଳିତ। ତାହା ପରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଭାଗୀୟ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଦ୍ବାରା ‘ଲାସ୍‌ଟ ପୋଷ୍ଟ୍‌’(ସହିଦଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବାଦନ କରାଯାଉଥିବା ସାମରିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି) ବିଗୁଲ୍‌ ବଜାଯାଏ। ଦିନ ଏଗାରଟାରେ ସାରା ଦେଶବାସୀ, ସମସ୍ତ ସହିଦଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୁଇ ମିନିଟ୍‌ ନିରବ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ୨୩ ମାର୍ଚ‌୍ ୧୯୩୧ରେ ଭଗତ ସିଂହ, ସୁଖଦେବ ଥାପର ଓ ଶିବରାମ ରାଜଗୁରୁଙ୍କୁ ଲାହୌର ଜେଲ୍‌ରେ ଫାଶୀ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ୨୧ ଅକ୍‌ଟୋବର୍‌ ୧୯୫୯ରେ ଲଦାଖରେ ଚାଇନିଜ୍‌ ସେନା ଆକ୍ରମଣରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରିଜର୍ଭ‌୍ ପୁଲିସ୍‌ ବଳ ବା ସିଆର୍‌ପିଏଫ୍‌ର କିଛି ଜବାନ ସହିଦ ହୋଇଥିଲେ, ୧୭ ନଭେମ୍ବର୍‌ ୧୯୨୮ରେ ‘ପଂଜାବ କେସରୀ’ ଲାଲା ଲାଜପତ ରାୟଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯ ନଭେମ୍ବର୍‌ ୧୮୨୮ରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ଝଁାସୀର ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଈ। ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ‘ସହିଦ ଦିବସ’ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ।

              ଗାନ୍ଧୀ ଜୟନ୍ତୀ ବା ୨ ଅକ୍‌ଟୋବର୍‌କୁ ‘ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅହିଂସା ଦିବସ’ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ୩୦ ଜାନୁଆରିରେ ତାଙ୍କ ତିରୋଧାନ ଦିବସକୁ ବିଶ୍ବ ସ୍ତରରେ ‘ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅହିଂସା ଓ ଶାନ୍ତି ଦିବସ’ ବା ଇଂରେଜୀରେ ‘ସ୍କୁଲ୍‌ ଡେ ଅଫ୍‌ ନନ୍‌-ଭାଓଲେନ୍‌ସ ଆଣ୍ଡ୍‌ ପିସ୍‌’ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି। ୧୯୬୪ରେ ମାୟୋର୍କାରେ ଏହି ଦିବସ ପାଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ସ୍ପାନିସ୍‌ କବି ଲୋରେନ୍‌ ଭିଡାଲ୍‌ ଭିଡାଲ୍‌। କୋମଳମତି ଛାତ୍ର-ଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅହିଂସା ଓ ଶାନ୍ତିର ଆଦର୍ଶ ଦ୍ବାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ କରିବା, ଏହି ଦିବସ ପାଳନର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ବହୁ ଇଉରୋପିଆନ୍‌, ଆଫ୍ରିକାନ୍‌ ଓ ଲାଟିନ୍‌ ଆମେରିକାନ୍‌ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଏହି ଦିବସ ପାଳନକୁ ଗୁରୁତ୍ବ ଦିଆଯାଉଛି।